14. oktobar

 

–1919.-Rođen je Dragoslav Avramović srpski ekonomski stručnjak, dopisni član SANU. Doktorat ekonomskih nauka stekao je 1956. Bio je savetnik NBJ od 1951. Potom radi u Svetskoj banci, gde je od šefa Odeljenja za opšte studije dospeo do mesta direktora. Bio je savetnik generalnog sekretara Konferencije UN za trgovinu i razvoj (UNCTAD) za pitanja ekonomske saradnje zemalja u razvoju i za opšta pitanja (Ženeva 1980-1984), kao i ekonomski savetnik Banke za trgovinu i razvoj (Vašington 1984-1988). Njegovim ekonomskim programom je januara 1994. zaustavljena hiperinflacija u SRJ, od marta 1994. do maja 1996. nalazio se na mestu guvernera Narodne banke. Bio je centralna ličnost Saveza za promene iz kojeg je docnije izrasla Demokratska opozicija srbije (DOS).


322 p.n.e. – Demosten, najveći govornik antike izvršio je samoubistvo ispivši otrov. Kao vođa antimakedonske grupe u Atini proslavio se govorima protiv Filipa II Makedonskog poznatim kao Filipike. Njegovi govori, od kojih je sačuvano oko 40, smatraju se obrascem govorničke veštine.

1066 – Normanska invaziona armija vojvode Vilijama od Normandije, budućeg engleskog kralja Vilijama I Osvajača, potukla je kod Hestingsa saksonske trupe engleskog kralja Harolda, koji je poginuo. Invazija je izvedena pod blagoslovom pape, pošto se Saksonci nisu stavili na stranu Rima posle formalnog rascepa hrišćanske crkve 1054.

1322 – Vojska škotskog kralja Roberta I teško je porazila engleske trupe pod komandom kralja Edvarda II u bici kod Bilanda, što je odlučujuće doprinelo da engleski monarh 1328. nevoljno prizna nezavisnost Škotske.

1806 – Pod komandom Napoleona I, francuske trupe pobedile su prusku armiju u bici kod Jene i pokorile Prusku.

1809 – Bečkim mirom Austrija je prinuđena da Trst, Dalmaciju i delove današnje Hrvatske preda Francuskoj, delove negdašnje Poljske Varšavskom vojvodstvu i Rusiji, a oblast In Bavarskoj.

1881 – Zaključen je Trgovinski ugovor između Kneževine Srbije i Sjedinjenih Američkih Država. Tada je zaključena i Konvencija o pravima, imunitetima i privilegijama konzularnih agenata.

1882 – Rođen je irski državnik Emon de Valera, vođa partije “Šin fejn” od 1917. do 1926, s dva kraća prekida predsednik vlade od 1937. do 1959. a potom do 1973. predsednik Irske. Zbog učešća u ustanku “Crvena pastva” 1916. Englezi su ga osudili, prvo na smrt pa na doživotnu robiju, ali je oslobođen 1917. Predvodio je 1922. Dablinski ustanak, posle čije je propasti 1923. objavio kraj oružane borbe. Bio je 1932. predsednik Društva naroda.

1890 – Rođen je američki general i državnik Dvajt Dejvid Ajzenhauer, vrhovni komandant savezničkih snaga u Drugom svetskom ratu u Evropi, predsednik SAD od 1953. do 1961. Komandant NATO bio je od 1950. do 1952, kad je dao ostavku zbog predsedničkih izbora, koje je dobio kao kandidat Republikanske stranke.

1892 – U Beogradu je na relaciji Kalemegdan – Slavija puštena u saobraćaj prva tramvajska linija. Prve beogradske tramvaje vukla je konjska zaprega.

–1894 – Rođen je američki pisac Edvard Estlin Kamings, pesnik snažnog lirskog dara u čijoj su poeziji dominirale teme ljubavi i smrti. Dela: zbirke stihova “XLI pesma”, “Je 5”, “Viva”, “Tom”, “V20”, “1×1”, “Sedamdeset i jedna pesma”.


1912 – Predsednik SAD Teodor Ruzvelt preživeo je u Milvokiju atentat. Sticajem okolnosti metak je zaustavio debeli kaput i svežanj papira u unutrašnjem džepu.

1913 – U najgoroj rudarskoj nesreći u Velikoj Britaniji, u rudniku uglja kod Glamorgena u Velsu poginulo je 439 rudara.

1916 – Uspostavljeni su diplomatski odnosi između Kraljevine Srbije i Španije. U Madridu je tada otvoreno srpsko poslanstvo.

–1919 – Rođen je Dragoslav Avramović srpski ekonomski stručnjak, dopisni član SANU. Doktorat ekonomskih nauka stekao je 1956. Bio je savetnik NBJ od 1951. Potom radi u Svetskoj banci, gde je od šefa Odeljenja za opšte studije dospeo do mesta direktora. io je savetnik generalnog sekretara Konferencije UN za trgovinu i razvoj (UNCTAD) za pitanja ekonomske saradnje zemalja u razvoju i za opšta pitanja (Ženeva 1980-1984), kao i ekonomski savetnik Banke za trgovinu i razvoj (Vašington 1984-1988). Njegovim ekonomskim programom je januara 1994. zaustavljena hiperinflacija u SRJ, od marta 1994. do maja 1996. nalazio se na mestu guvernera Narodne banke. Bio je centralna ličnost Saveza za promene iz kojeg je docnije izrasla Demokratska opozicija srbije (DOS).


–1921 – Rođen je Rade Marković, srpski glumac. U svetu glume bio je aktivan čitavih šest decenija i ostavio je neizbrisiv trag u istoriji srpske kulture. Studirao je Tehnički a potom Filozofski fakultet u rodnom Beogradu, ali se posvetio glumi, igrajući najpre u amaterskim grupama. Na pozorišnim scenama ostvario je oko 100 uloga, na filmu osamdesetak, u televizijskim dramama, serijama i drugim emisijama više od 60. Učestvovao je u gotovo 200 radio drama i režirao dva dokumentarna filma. Bio je profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu.


–1927 – Rođen je engleski glumac Rodžer Mur, koji je uglavnom igrao u akcionim filmovima i TV serijama a najpoznatiji je po ulozi tajnog agenta 007. Filmovi: “Ajvanho”, “Živi i pusti druge da umru”, “Čovek sa zlatnim pištoljem”, “Špijun koji me je voleo”, “Samo za tvoje oči”.


1930 – Rođen je Žozef Dezire Mobutu, kongoanski (zairski) diktator, poznat kao Mobutu Sese Seko, predsednik Zaira od 1965. do zbacivanja s vlasti u maju 1997. u pobuni koju je predvodio Loran Kabila. Vlast je prigrabio u novembru 1965, posle petogodišnjeg građanskog rata u toj bivšoj belgijskoj koloniji, kojoj je kasnije promenio naziv u Zair.

1933 – Nemačka je napustila Društvo naroda i konferenciju o razoružanju u Ženevi.

1939 – Više od 800 mornara poginulo je na britanskom ratnom brodu “Rojal ouk”, kojeg je u moru pored severne Škotske potopila nemačka podmornica.

–1944 – Umro je srpski slikar Marko Murat, član Srpske kraljevske akademije, osnivač Umetničke zanatske škole u Beogradu. Počeo je kao realista, ali se potom približio impresionistima. Slikao je portrete, istorijske kompozicije, predele, snažno je uticao na stvaranje “Beogradske škole” i u srpsko slikarstvo je uneo nova umetnička shvatanja. Za veliku istorijsku kompoziciju “Ulazak cara Dušana u Dubrovnik” nagrađen je na svetskoj izložbi u Parizu 1900. Druga dela: “Proleće”, “Cveti”, “Dum Ante”, “Dubrovnik”.


1944 – Samoubistvo je izvršio nemački feldmaršal Ervin Romel, posle neuspelog puča protiv Adolfa Hitlera, u koji je bio umešan. Romel je bio zapovednik nemačkog Afričkog korpusa, prozvan “Pustinjska lisica” zbog više spektakularnih pobeda njegove jedinice u ratu u severnoj Arfici.

1944 – Britanske i grčke snage oslobodile su Atinu od Nemaca u Drugom svetskom ratu.

1947 – Leteći vojnim avionom na mlazni pogon u fazi ispitivanja, američki vazduhoplovni kapetan Čarls Jeger postao je prvi čovek koji je probio zvučni zid.

–1959 – Umro je američki filmski glumac Erol Flin, koji je najčešće igrao pravdoljubive junake u avanturističkim filmovima. Filmovi: “Kapetan Blad”, “Avanture Robina Huda”, “Gusar”, “Kraljević i prosjak”, “Džentlmen Džim”, “Virdžinija siti”, “Koreni pakla”.


1961 – Održan je prvi Sabor trubača u Guči. Specifična smotra duvačkih orkestara postupno je decenijama postajala sve poznatija da bi vremenom dosegla globalnu popularnost. Te 1961. sabor je održan u porti lokalne crkve.

–1964 – Nobelovu nagradu za mir dobio je Martin Luter King, lider i borac za ljudska prava afroamerikanaca.


1970 – Na Filipinima je u tajfunu poginulo više od 780 osoba.

1973 – U Tajlandu je vlada Tanoma Kitikačorna primorana da podnese ostavku pošto je armija odbacila njegov zahtev da silom uguši studentske demonstracije.

–1977 – Umro je američki pevač i filmski glumac Hari Lilis “Bing” Krozbi, rekorder po broju snimljenih ploča, dobitnik Oskara za film “Idući svojim putem”.


–1988 – Egipćanin Nagib Mahfuz postao je prvi arapski pisac koji je dobio Nobelovu nagradu za književnost.


–1990 – Umro je američki kompozitor i dirigent Lenard Bernštajn, od 1958. dirigent Njujorške filharmonije. Komponovao je u neoklasicističkom i postromantičarskom stilu. Dela: simfonije “Džeremaja”, “Doba strepnje”, balet “Slobodna mašta”, opera “Nevolja na Tahitiju”, mjuzikl “Priča sa zapadne strane”.


1990 – Nemačka i Poljska potpisale su sporazum o granici na reci Odri.

1991 – Predvodnica opozicije u Mjanmaru (do 1989. Burma) Aung San Su Ći, tada više od dve godine u kućnom pritvoru pod režimom vojne uprave, dobila je Nobelovu nagradu za mir.

1994 – Predsednik vlade Izraela Jicak Rabin, šef izraelske diplomatije Šimon Peres i vođa Palestinske oslobodilačke organizacije Jaser Arafat podelili su Nobelovu nagradu za mir.

1995 – Grčka je ukinula embargo protiv Bivše Jugoslovenske Republike Makedonije, pošto su vlasti u Skoplju prihvatile da promene zastavu i zvanično se obavežu da nemaju pretenzija na grčku teritoriju.

1998 – Nigerijski pisac Vole Sojinka, dobitnik Nobelove nagrade za književnost, vratio se u zemlju posle četiri godine izbeglištva na koje ga je primorao diktatorski režim vojne hunte kojem se žestoko protivio.

1999 – Umro je tanzanijski državnik Džulijus Kambarage Njerere, istaknuti lider Pokreta nesvrstanih, prvi predsednik Tanganjike, zatim Tanzanije (nastale spajanjem Tanganjike i Zanzibara) od 1962. do 1985. kada se povukao sa vlasti, što je jedinstven primer u Africi. Studirao je istoriju, političke nauke i pravo u Edinburgu. Jedan je od osnivača Organizacije Afričkog Jedinstva 1963. a tri godine po okončanju borbe za nezavisnost od Velike Britanije 1964. bio je ključna figura prilikom ujedinjenja sa Zanzibarom, i nastanka Tanzanije. Njegova “Aruša deklaracija” iz 1967. označila je socijalizam i ekonomsku samodovoljnost za osnovne ciljeve. Postigao je znatne uspehe u obrazovanju i zdravstvu. Naredio je 1979. vojnu intervenciju u susednoj Ugandi kada je oboren Idi Amin. Prepustio je 1985. položaj Ali Hasanu Mvinjiju, posle čega je imao istaknutu savetničku ulogu. Prevodio je Šekspira na svahili: “Julije Cezar”, “Mletački trgovac”.

2001 – Saopšteno je da je najmanje 200 osoba ubijeno u dvodnevnim neredima u severnom nigerijskom gradu Kano u kojem je zapaljeno više crkava i džamija i mnoge prodavnice.

2003 – U Beču je započeo dijalog Beograda i Prištine, prvi direktan kontakt predstavnika vlasti Srbije i Crne Gore i Albanaca sa Kosova i Metohije od NATO agresije na Srbiju (SRJ) 1999. i uspostavljanja uprave Ujedinjenih nacija u toj srpskoj pokrajini.

2007 – U eksploziji plina u četiri stambene zgrade u istočnoukrajinskom gradu Dnjepropetrovsk poginulo je 11 ljudi, a povređeno je 25, dok je 21 osoba nestala.

2010 – Skupština Srbije usvojila je Deklaraciju o osudi zločina učinjenih nad pripadnicima srpskog naroda i građanima Srbije.

2012 – Austrijanac Feliks Baumgartner izveo je istorijski skok “sa granice svemira”, sa visine od 38,6 kilometara i prizemljio se u pustinji u Novom Meksiku. Njegov pad trajao je ukupno 10 minuta.♦

BERB

Next Post

MUZEJ SAVREMENE UMETNOSTI: Javno predavanje Elene Filipović o Marselu Dišanu

ned okt 14 , 2018
  U saradnji sa Muzejom savremene umetnosti sutra, 15. oktobra s početkom u 18 časova Elena Filipović, direktorka i kustoskinja […]

STARIJI TEKSTOVI

DANAS