Balkanekspresrb.rs

ONLAJ MAGAZIN ZA BALKANSKU SARADNJU

29. NOVEMBAR

<<<1943. – Na drugom zasedanju Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije u Jajcu, to Veće je konstituisano kao vrhovno zakonodavno i izvršno predstavničko telo i ustanovljen je Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije. Doneta je odluka o federativnom uređenju države, a kraljevskoj vladi u izbeglištvu zabranjen je povratak u zemlju.


1314. – Umro je francuski kralj Filip IV Lepi, koji je 1306. proterao Jevreje iz Francuske i konfiskovao njihovu imovinu. Tokom sukoba sa papom Bonifacijem VIII sazvao je 1302. Skupštinu triju staleža – sveštenstva, plemstva i građanstva, prvi put u istoriji Francuske, a nakon papine smrti sporazumeo se s novim papom Klementom V, Francuzem, da se papsko sedište premesti u Avinjon.
1516. – Umro je italijanski slikar Đovani Belini, jedan od tvoraca venecijanske škole. Bio je učitelj Đorđonea i Ticijana.
1543. – U Londonu je od kuge umro nemački slikar Hans Holbajn Mlađi, dvorski slikar kralja Henrija VIII, majstor crteža i autor čuvenih portreta – “Erazmo Roterdamski”, “Madona gradonačelnika Majera”, “Henri VIII”.
1780. – Umrla je austrijska carica, češka i mađarska kraljica Marija Terezija. Tokom vladavine od 1740. sprovodila je reforme u duhu prosvećenog apsolutizma, ali i centralizaciju i germanizaciju. Da bi osigurala osporavani presto, vodila je rat za austrijsko nasleđe od 1740. do 1748. u kojem joj je 1745. pruski kralj Fridrih II preoteo Šleziju.
1854. – Umro je srpski diplomata i vojvoda prota Mateja Nenadović, predsednik Praviteljstvujuščeg sovjeta – prve srpske vlade. Sa stricem Jakovom pokrenuo je Prvi srpski ustanak u valjevskoj i šabačkoj nahiji i učestvovao u borbama, a pregovarajući s Turcima i Rusijom uspostavio je prve diplomatske kontakte ustanika sa stranim državama. Njegovi “Memoari”, pored književne vrednosti, predstavljaju dragocen dokument vremena.
1864. – U Sent Kriku u američkoj državi Kolorado jedinica pukovnika Džona Čivingtona masakrirala je najmanje 400 Čejena i Arapahosa, koji su se predali uz prethodno dobijenu dozvolu da se ulogoruju.
1890. – Otvoreno je zasedanje prvog japanskog parlamenta. Parlament je imao dva doma – gornji sa 480 i donji sa 252 člana.
1918. – Na Velikoj narodnoj skupštini u Podgorici svrgnut je kralj Nikola I Petrović i proglašeno ujedinjenje Crne Gore sa Srbijom. Aktom o ujedinjenju crnogorska država je prestala da postoji.
1924. – Umro je Đakomo Pučini, najznačajniji italijanski operski kompozitor posle Verdija. Operom “Boemi” dao je prototip italijanske opere lirsko-sentimentalnog, građanskog karaktera s kraja XIX veka (“Toska”, “Madam Baterflaj”, “Turandot”, “Manon Lesko”).
1932. – Rodjen je Žak Širak (Jacques Chirac), bivši predsednik Francuske.
1940. – Drugi svetski rat: Nemačka vojna avijacija, ‘Luftwaffe’, je izvršila bombardovanje engleskog grada Liverpula (Liverpool).
1941. – Na brdu Kadinjača kod Užica u Drugom svetskom ratu izginuo je Radnički bataljon štiteći glavninu partizanskih snaga. Nemačke jedinice su, uz podršku avijacije, prešle Kadinjaču tek posle pogibije 180 partizana s komandantom Dušanom Jerkovićem. Bio je to kraj Užičke Republike, osnovane krajem septembra 1941, prve slobodne teritorije u okupiranoj Evropi.
1943. – Na drugom zasedanju Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije u Jajcu, to Veće je konstituisano kao vrhovno zakonodavno i izvršno predstavničko telo i ustanovljen je Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije. Doneta je odluka o federativnom uređenju države, a kraljevskoj vladi u izbeglištvu zabranjen je povratak u zemlju.
1945. – Ustavotvorna skupština u Beogradu ukinula je monarhiju, lišavajući dinastiju Karađorđevića svih prava u zemlji i proglasila Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju.
1947. – Generalna skupština UN izglasala je podelu Palestine na jevrejski i arapski deo, s Jerusalimom pod kontrolom svetske organizacije, što je 1948. omogućilo stvaranje države Izrael.
1986. – Umro je američki glumac, zvezda holivudskih filmova, Keri Grant (Cary Grant).
1987. – Iznad Burme se srušio južnokorejski avion sa 115 putnika i članova posade. U Bahreinu je potom uhapšena jedna žena koja je priznala da je severnokorejski agent i da je eksploziv u avion postavila po nalogu njene vlade s ciljem da omete održavanje Olimpijskih igara u Seulu 1988.
1991. – Komisija za arbitražu Mirovne konferencije o Jugoslaviji (Badenterova komisija) objavila je rezultate međunarodne arbitraže prema kojima se SFR Jugoslavija “nalazi u procesu nestajanja” i da su sve republike bivše federacije njeni sukcesori.
1996. – Međunarodni sud za ratne zločine u Hagu osudio je na 10 godina zatvora bosanskog Hrvata Dražena Erdemovića, koji je priznao da je, kao pripadnik Vojske Republike Srpske, učestvovao u masovnoj likvidaciji bosanskih Muslimana u Srebrenici u julu 1995. To je bila prva presuda za ratni zločin jednog međunarodnog suda posle Nirnberškog i Tokijskog procesa.
1998. – U Beogradu je u 66. godini umro Živojin Pavlović, jedan od najznačajnijih srpskih filmskih reditelja i književnika “nove srpske proze”. Njegov film “Dezerter” (1992), prvo je filmsko delo koje govori o tragediji rata na prostoru bivše SFR Jugoslavije.
1999. – Rivalske partije u Severnoj Irskoj formirale su protestantsko-katoličku vladu, primoravši tako ogorčene neprijatelje da prvi put u istoriji podele vlast.
2001. – U 58. godini umro je britanski rok pevač i kompozitor Džordž Harison, bivši član “Bitlsa”, rok grupe koja je obeležila šezdesete godine 20. veka.
2002. – Haški tribunal je osudio bosanskog Srbina, Mitra Vasiljevića na 20 godina zatvora zbog ubistva pet Muslimana na Drini, u blizini Višegrada 1992. godine.
2003. – Vođi čečenskih pobunjenika Ahmedu Zakajevu, koji je u Rusiji optužen za ubistva i kidnapovanja, odobren je status političkog azilanta u Velikoj Britaniji.<


NA DANAŠNI DAN

 

28. NOVEMBAR

đura2811

<<<1878. – Umro je Đura Jakšić, najveći liričar srpskog romantizma i jedan od najdarovitijih slikara 19. veka. Pored poezije, koja je najvrednija u njegovom književnom opusu, pisao je pripovetke i herojske poeme (“Na Liparu”, “Ponoć”, “Padajte braćo”, “Otadžbina”, “Seoba Srbalja” “Stanoje Glavaš”).

27. NOVEMBAR

nobel

<<<1895. – U Švedsko-norveškom klubu u Parizu, pronalazač ekspoloziva, Alfred Nobel, je potpisao svoj testament kojim je ostavio svoju imovinu i značajna novčana sredstva, u cilju osnivanja fonda za dodelu godišnje nagrade za naučna otkrića, koja se po njemu zove Nobelova nagrada

 

 

 

26. NOVEMBAR

a80

<<1948. – Rođen je u Zagrebu Krešimir Ćosić, legenda jugoslovenske košarke. Igrao je u Zadru i u Brigham Young Univerzitetu, u američkoj koledž ligi (1971.-1973.). Odbio je ponude za profesionalnu ligu i vratio se u Jugoslaviju. Kao član i kapiten jugoslovenske košarkaške reprezentacije, učestvovao je na 4 Olimpjade, 1968., 1972., 1976., i 1980. kada je osvojena i zlatnja medalja. Takođe sa Krešom su osvojene i dve zlatne medalje na svetskim prvenstvima, 1970. and 1978. Kao trener reprezentacije Jugoslavije, osvojio je

25. NOVEMBAR

davorin-jenko-

<<<1914. – Umro je srpski i slovenački kompozitor Davorin Jenko, autor slovenačke himne “Naprej, zastava slave” i srpske “Bože pravde”. Bio je član Srpske kraljevske akademije, horovođa i kapelnik Narodnog pozorišta u Beogradu. Komponovao je muziku za oko 90 “komada s pevanjem” i autor je prve srpske operete “Vračara” 1560.