14. januar

 

1742 – Umro je engleski astronom i geofizičar Edmund Halej (Halley), direktor Griničke opservatorije i kraljevski astronom, po kojem je dobila naziv Halejeva kometa. Prvi je utvrdio da su komete uočene 1682, 1601. i 1551. zapravo isto telo koje se periodično pojavljuje. Izradio je prvi katalog sjajnih zvezda južnog neba i prvu meteorološku kartu.


1784 – SAD su ratifikovale mirovni ugovor s Velikom Britanijom, čime je i formalno okončan Američki rat za nezavisnost.

1809 – Engleska i Španija su sklopile savez protiv francuskog cara Napoleona I.

1826 – U Pešti je osnovana Matica srpska na inicijativu Jovana Hadžića (Miloš Svetić) i uz pomoć bogatih srpskih trgovaca iz Pešte i Budima. To književno i kulturno društvo odigralo je ogromnu ulogu u procvatu nauke i kulture Srba u Vojvodini. Ubrzo po osnivanju počelo je da izdaje “Letopis Matice srpske”, najstariji srpski književni časopis. Preseljena je 1864. u Novi Sad.

1840 – U kneževini Srbiji za školsku slavu je proglašen Savindan, praznik u spomen na velikog srpskog prosvetitelja i zaštitnika školstva svetog Savu. Prva proslava Savindana održana je 1812. u Zemunu, a himna svetom Savi je prvi put izvedena 1839. u Segedinu.

1846. – Osnovana prva čitaonica u Beogradu – Čitalište beogradsko

1853. – Osnovano Prvo beogradsko pevačko društvo, muški hor pod vođstvom Milana Milovuka

1867 – U okviru balkanskih nacionalno-oslobodilačkih saveza protiv Otomanskog carstva, srpska vlada sklopila je s Bugarskim revolucionarnim komitetom u Bukureštu sporazum o stvaranju zajedničke države koja bi se zvala Bugaro-Srbija ili Srbo-Bugarska, a za vladara je bio predviđen srpski knez Mihailo Obrenović.

1889. – Rođen Marko Vujačić, književnik i političar, potpredsednik Prezidijuma Narodne skupštine FNRJ

1892 – Rođen je srpski klasični filolog Miloš Đurić, član Srpske akademije nauka i umetnosti, predsednik Srpske književne zadruge i urednik časopisa “Živa antika”. Objavio je više od 200 radova iz klasične književnosti i filozofije, prevodio je Platona, Aristotela, Tukidida i druge pisce i sve velike antičke tragičare (“Istorija helenske književnosti”, “Istorija helenske etike”).

1897 – Rođen je srpski istoričar Vasa Čubrilović, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Kao učesnik atentata na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda (Franz) 1914. u Sarajevu, osuđen je na 16 godina zatvora i do sloma Austro-Ugarske u Prvom svetskom ratu bio je u zatvoru. U Drugom svetskom ratu bio je zatvoren u logor na Banjici. Posle oslobođenja zemlje bio je direktor Balkanološkog instituta i ministar u vladi FNR Jugoslavije.

1898 – Umro je engleski pisac i matematičar Luis Kerol (Lewis Carroll), autor fantastičnih bajki “Alisa u zemlji čuda” i “Alisa s onu stranu ogledala”.

1901. – Objavljen prvi broj “Pozorišnog lista”, prvih pozorišnih novina u Srbiji, čiji je prvi urednik bio Branislav Nušić

1907 – Zemljotres je razorio grad Kingston na Jamajci i usmrtio oko 1.000 ljudi.

1922. – Umro Pavle Jurišić – Šturm, general srpske vojske

1923. – Rođen Mihajlo-Bata Paskaljević, pozorišni, filmski i TV glumac

1929. – Rođen Aleksandar-Saša Petrović, pozorišni i filmski reditelj i scenarista, profesor Akademije za pozorište, film, radio i TV u Beogradu

1929. – Rođen dr Lazar Trifunović, istoričar umetnosti i likovni kritičar, direktor Narodnog muzeja u Beogradu, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu

1936. – Prva izložba karikatura lista “Ošišani jež”

1941 – Rođen je slovenački političar i državnik Milan Kučan, predsednik Slovenije u presudnim trenucima raspada SFR Jugoslavije (1991). Slovenija je u njegovo vreme proglasila nezavisnost (25. juna 1991) i postala jedna od najuspešnijih bivših komunističkih zemalja u sprovođenju radikalnih političkih i privrednih reformi. Ponovo je biran za predsednika Slovenije 1994. i 1998.

1941. – Rođena Fej Danavej, američka filmska glumica, dobitnica “Oskar”-a

1942. – Umro dr Milan Rešetar, filolog, slavista i istoričar književnosti, profesor Univerziteta u Beču i Zagrebu, akademik

1943 – U Kazablanki je počela konferencija lidera savezničkih snaga u Drugom svetskom ratu Ruzvelta (Roosevelta), Čerčila (Churchilla) i De Gola (Gaulle). Na konferenciji koja je završena 26. januara zaključeno je da sile Osovine moraju bezuslovno kapitulirati i preciziran je datum iskrcavanja saveznika u Italiji.

1953 – Narodna skupština FNR Jugoslavije izglasala je ustavni zakon kojim je uvedeno društveno vlasništvo i samoupravljanje proizvođača. Umesto vlada i ministarstava uvedena su izvršna veća i državni sekretarijati. Prvi predsednik Saveznog izvršnog veća postao je Josip Broz Tito.

1953. – Rođena Radmila Živković, pozorišna, filmska i TV glumica

1957 – Umro je Hemfri Bogart (Humphrey), jedan od najpopularnijih američkih filmskih glumaca pedesetih godina. Dobitnik Oskara 1951. za film “Afrička kraljica”, legendarnu popularnost stekao je u filmovima “Kazablanka” i “Malteški soko”.

1969 – Lansiran je sovjetski vasionski brod “Sojuz 4” s kosmonautom Vladimirom Šatalovim, dan kasnije “Sojuz 5” u kojem su bili Boris Voljanov, Aleksej Jelisejev u Jevgenij Krunov. Dva borda su se potom spojila, kosmonauti Jelisejev i Krunov prešli su u “Sojuz 4”. To je bilo prvo spajanje vasionskih brodova s ljudskom posadom u zemljinoj orbiti.

1991 – Umro je srpski filolog Mihailo Stevanović, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Objavio je više od 600 radova, uključujući monumentalno delo “Savremeni srpskohrvatski jezik”.

1991 – U Tunisu su ubijena tri bliska saradnika Jasera Arafata (Yasser), među kojima i Abu Ijad (Iyad), jedan od osnivača Palestinske oslobodilačke organizacije.

2000. – Umro Miroslav Radojčić, novinar i šahovski majstor

2003 – U najvećim demonstracijama u tursko-kiparskoj istoriji desetine hiljada ljudi je u Nikoziji zahtevalo kraj višedecenijske izolacije.

2004 – Italijanska i egipatska policija uhapsile su Ritu Algranati, pripadnicu levičarske terorističke grupe Crvene brigade, koja je učestvovala u otmici i ubistvu bivšeg italijanskog premijera Alda Mora 1978. godine.

2005. – Umrla Divna Đoković, pozorišna glumica, pedagog i operska pevačica

2008 – Umro je Anhel Gonsales (Angel Gonzalez) jedan od najvećih španskih pesnika i pripadnik generacije književnika poznatih po borbi protiv diktature Fransiska Franka (Francisco Franko).

2009 – Umro je istaknuti hrvatski vajar Dušan Džamonja.

2009 – Sud u Parizu oslobodio je šest lekara i farmaceuta optužbe za smrt 117 dece koja su 1980-tih tretirana hormonom rasta i potom obolela od Krojcfeld-Jakobsove bolesti.

2010 – Umro je američki pevač i tekstopisac Bobi Čarls (Bobby Charles) autor poznatih hitova “See You later Alligator” i “Walking to New Orleans”.

2010. – Umro Ante Babaja, hrvatski filmski režiser i scenarista

2014 – U potapanju broda koji je prelazio reku Nil poginulo je 200 ljudi koji su bežali od oružanih sukoba u Južnom Sudanu. U Južnom Sudanu su se sukobile pristalice predsednika Salve Kira i njegovog bivšeg zamenika Rika Mačara koji je prerastao u sukob etničkih razmera – narod Nueri protiv naroda Dinke.

2016 – Makedonski premijer Nikola Gruevski podneo je ostavku, kako bi bila formirana prelazna vlada sa zadatkom da pripremi vanredne parlamentarne izbore, a kao deo političkog Dogovora iz Pržina koji su podržali Socijaldemokratski savez Makedonije, VMRO DPMNE, Demokratska unija za integraciju (DUI) i Demokratska partija Albanaca (DPA).♦

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana.