5. januar

 

1589. Umrla francuska kraljica italijanskog porekla Katarina de Mediči, kćerka gospodara Firence Lorenca II, koja je posle smrti muža Anrija II od 1560. vladala Francuskom kao regentkinja. Uz podršku pape Grgura XIII 1572. organizovala pokolj protestanata, poznat kao Vartolomejska noć.


1592. Rođen Šah Džehan, poznat i kao princ Haram, mogulski car od 1628. do 1658, kad ga je zbacio sin Aurangzeb. Sagradio mauzolej Tadž Mahal za caricu Mumtaz Mahal u kom je i on sahranjen 1666. 1648. premestio prestonicu iz Agre u Delhi.

1834. U Kragujevcu izašle “Novine serbske”, prvi srpski informativan list štampan u zemlji, službeno glasilo kneževine Srbije. Prvi urednik bio Dimitrije Davidović, osnivač “Novina serbskih” u Beču.

1876. – Rođen Konrad Adenauer, nemački političar i državnik, kancelar Savezne Republike Nemačke

1881. – Rođen Nikolaj Velimirović, vladika, episkop žički i ohridski, svetac

1895. Nemački fizičar Vilhelm Konrad Rentgen objavio da je pronašao x-zrake, kasnije po njemu nazvane “Rentgenovi zraci”.

1916. Pred Medovskim zalivom u Albaniji potonuo italijanski brod “Brindizi” s južnoslovenskim iseljenicima, dobrovoljcima iz Kanade i SAD koji su krenuli da pomognu Srbiji i Crnoj Gori u Prvom svetskom ratu. Poginulo 390 ljudi, a 102 su spasena.

1919. Osnovana Nemačka radnička partija, koja je kasnije nazvana Nacional-socijalistička. Na vlast došla 1933, a njen lider Adolf Hitler postao kancelar Nemačke.

1919. U Berlinu počeo ustanak predvođen komunističkom organizacijom “Savez Spartaka” s Rozom Luksemburg i Karlom Libknehtom na čelu.

1925. Guverner američke savezne države Vajoming postala Neli Tejlor Ros, prva žena-guverner u istoriji SAD.

1928. Rođen Zulfikar Ali Buto, predsednik Pakistana. Od avgusta 1973. bio predsednik Vlade koja je priznala nezavisnost Bangladeša. U julu 1977. vojnim pučem ga zbacio sa vlasti general Mohamed Zija ul Hak, u martu 1978. osuđen na smrt pod optužbom da je naredio ubistva političkih protivnika. Obešen u aprilu 1979.

1932. – Rođen Umberto Eko, italijanski književnik i filozof, profesor Univerziteta u Bolonji

1933. – Rođena Radmila Bakočević, operska pevačica – sopran, primadona Beogradske opere, profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu

1935. – Objavljen prvi broj lista “Ošišani jež”

1938. Rođen španski kralj Huan Karlos I, koji je posle smrti diktatora Fransiska Franka 1975. imao presudnu ulogu u uspostavljanju demokratskog poretka u Španiji.

1942. Na osnovu sporazuma s nacističkom Nemačkom, Prvi korpus bugarske fašističke vojske počeo, u Drugom svetskom ratu, okupaciju jugoistoka Srbije.

1942. – Rođen Zvonimir Zvonko Bogdan, pevač i vozač trkačkih konja

1947. – Održan prvi zvanični fudbalski derbi “Crvena zvezda”-“Partizan”, završen pobedom “Crvene zvezde” rezultatom 4:3

1949. Na sastanku u Moskvi Vlade SSSR, Bugarske, Čehoslovačke, Mađarske, Poljske i Rumunije donele odluku o stvaranju Saveta za uzajamnu ekonomsku pomoć radi organizacije i usklađivanja dugoročnog razvoja zemalja-članica. Iste godine SEV pristupila Albanija, a 1950. Istočna Nemačka. Savet rasformiran 1991.

1964. Tokom posete Svetoj zemlji Papa Pavle VI sastao se u Jerusalimu s patrijarhom Atinagorom I, što je bio prvi susret poglavara dve crkve od XV veka i prva poseta rimokatoličkog poglavara Svetoj zemlji.

1969. SSSR lansirao vasionski brod “Veneru 5” u pravcu Venere, a pet dana potom i “Veneru 6”, koji su do te planete stigli 16, odnosno 17. maja.

1976. U Kambodži u vreme režima Crvenih Kmera proglašen nov Ustav kojim je naziv zemlje promenjen u Demokratska Kampućija.

1991. Umro srpski pisac Vasko Popa, član Srpske akademije nauka i umetnosti, najprevođeniji srpski pesnik u drugoj polovini XX veka. Nazivan jezičkim čudotvorcem i poslednjim velikim originalnim pesnikom.

1991. – Umro Jug Grizelj, novinar i scenarista, predsednik Udruženja novinara Srbije

1993. Tanker “Braer” ispustio 85.000 tona sirove nafte pored obala Velike Britanije.

1996. U Gazi ubijen palestinski terorista Jahja Ajaš Inženjer, osumnjičen kao organizator talasa samoubilačkih terorističkih napada u Izraelu u kojima je poginulo na desetine jevrejskih civila. Poginuo pošto je u njegovim rukama eksplodirao mobilni telefon.

1997. Rusija povukla poslednje jedinice Ministarstva odbrane iz Čečenije, privremeno okončavši vojnu kampanju protiv islamskih terorista u toj republici.

1999. SAD produžile ekonomske sankcije protiv Jugoslavije, uvedene u junu 1998. zbog eskalacije kosovske krize.

1999. Fond za humanitarno pravo objavio podatke prema kojima je 2.000 ljudi nasilno izgubilo život tokom 1998. na Kosovu.

2001. Neurohirurg iz Njujorka, optužen da je u dva slučaja izvršio operacije mozga sa pogrešne strane, oslobođen optužbi i vraćena mu dozvola za rad.

2002. Pilot malog aviona, 15-godišnji učenik koji je poleteo bez dozvole sa obližnjeg aerodroma, poginuo usled pada aviona na poslovni centar u Tampi, Florida.

2019. – Umro Dragoslav Šekularac, fudbaler i trener, druga “Zvezdina zvezda”♦