pon. feb 24th, 2020

Balkanekspresrb.rs

ONLAJ MAGAZIN ZA BALKANSKU SARADNJU

9. decembar

6 min read

–1910. Umro srpski pisac Laza Kostić, koji je u poeziju uneo nove oblike i obogatio srpski književni jezik novim izrazima. Bio začetnik srpske avangardne lirike, a nekoliko njegovih pesama spada u najbolja ostvarenja srpskog romantizma.


1594. Rođen švedski kralj Gustav II Adolf, vojskovođa, vojni i državni reformator. Uspešno okončao ratove s Danskom, Poljskom i Rusijom i osigurao dominaciju Švedske na Baltiku. U Tridesetogodišnjem ratu naneo niz poraza katoličkim snagama grofa Tilija. Poginuo u novembru 1632. u bici kod Licena, u kojoj je njegova vojska potukla armiju nemačkog generala Valenštajna. Uoči njegove smrti Švedska bila najjača sila u Evropi. Nasledila ga kćerka Kristina.

–1608. Rođen engleski pisac Džon Milton, koji se smatra najvećim engleskim pesnikom uz Šekspira. Pristalica Olivera Kromvela i građanske revolucije, 1649. postao sekretar za latinski u Kromvelovoj vladi i počeo da piše političke, religiozne i filozofske pamflete. Svoja najbolja dela napisao u vreme restauracije, slep, siromašan i razočaran u politiku i društvo.


–1641. Umro flamanski slikar Anton van Dajk, čuveni portretista, dvorski slikar engleskog kralja Čarlsa I od 1632.


1824. U peruanskom ratu za nezavisnost snage južnoameričkog revolucionara Simona Bolivara porazile špansku armiju u bici kod Ajakuča u Peruu, koja je bila presudna za sticanje nezavisnosti Perua.

1886. Rođen američki pronalazač Klarens Birdsej, poznat po pronalasku dubokog zamrzavanja kao načina za održavanje namirnica. Pretpostavlja se da je za svoj pronalazak koristio iskustvo domorodaca sa Aljaske.

–1887. – Rođen je srpski revolucionar i pisac Dragojlo Dudić, organizator ustanka u Drugom svetskom ratu u zapadnoj Srbiji 1941. protiv okupatorske vojske nacističke Nemačke. Član Komunističke partije Jugoslavije postao je 1920, posle čega je često hapšen. Između Prvog i Drugog svetskog rata sarađivao je u više listova i časopisa, uključujući “Radničke novine”, “Rad”, “Narodnu pravdu” i zbornik seljaka pisaca “Za plugom”. U julu 1941. formirao je Kolubarsku partizansku četu, potom je postao komandant Valjevskog odreda, u novembru 1941. izabran je za predsednika Glavnog Narodnooslobodilačkog odbora Srbije, a istog meseca je poginuo u borbi s Nemcima. Njegov “Dnevnik”, važno svedočanstvo o prvim mesecima ustanka u Srbiji, objavljen je 1945.


1905. U Drezdenu izvedena premijera opere jednočinke “Saloma” Ričarda Štrausa, komponovane prema priči Oskara Vajlda. Publika izrazila zgražavanje zbog skarednosti predstave.

1905. Francuska donela dekret o odvajanju države od crkve.

–1910. Umro srpski pisac Laza Kostić, koji je u poeziju uneo nove oblike i obogatio srpski književni jezik novim izrazima. Bio začetnik srpske avangardne lirike, a nekoliko njegovih pesama spada u najbolja ostvarenja srpskog romantizma.


–1916. – Rođen je Kirk Daglas (pravo ime Issur Danielovitch Demszky), američki filmski glumac rusko-jevrejskog porekla. Dao je izvanredne kreacije nervoznih, ambicioznih i grubih tipova. Filmovi: “Mladić sa trubom”, Šampion”, “Staklena menažerija”, “Grad iluzija”, “Žeđ za životom”..


1917. Turske trupe predale Britancima u Prvom svetskom ratu Jerusalim, koji je pod turskom dominacijom bio od 1517.

1926. Rođen španski borac s bikovima Luis Migel Lukas Domingin, koji se smatra najboljim borcem s bikovima u XX veku. Njegova veština inspirisala pisca Ernesta Hemingveja.

1941. Kina u Drugom svetskom ratu objavila rat Japanu, Nemačkoj i Italiji.

1961. Afrička država Tanganjika stekla nezavisnost u okviru Britanskog komonvelta, s premijerom Džulijusom Njerereom. Na isti dan 1962. Tanganjika postala republika.

1985. Bivši predsednik Argentine, general Horhe Videla, i njegov sledbenik, član vojne hunte admiral Emilio Masera, osuđeni su na doživotnu robiju zbog učešća u “prljavom ratu” protiv gradske gerile i političkih protivnika tokom kog je nestalo 9.000 ljudi.

1985. Generalna skupština Ujedinjenih nacija jednoglasno prihvatila rezoluciju kojom se svi akti terorizma osuđuju kao kriminal.

1987. Protestima na području Gaze počela pobuna Palestinaca protiv izraelske okupacije. Ustanak potom zahvatio Zapadnu obalu i Jerusalim.

–1989. – Umro je srpski stručnjak za ustavno pravo, teoriju države i sociologiju, Jovan Đorđević, profesor Pravnog fakulteta u Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Od 1945. je učestvovao u pisanju jugoslovenskih ustava i zakona i bio jedan od glavnih urednika “Arhiva za pravne i društvene nauke”. Dela: “Državno uređenje FNRJ”, “Narodni odbori”, “Ustavno pravo SFRJ”, “Osnovna pitanja federalne države”, “Novo ustavno pravo”.


1990. Leh Valensa, bivši lider sindikata “Solidarnost”, pobedio na predsedničkim izborima u Poljskoj.

1990. Na prvim višestranačkim izborima u Srbiji posle 45 godina vladavine komunista pobedila Socijalistička partija Srbije, bivši komunisti, a za predsednika Srbije izabran lider te partije Slobodan Milošević.

1992. Poštujući sankcije UN protiv Jugoslavije, Svetska fudbalska federacija zabranila jugoslovenskoj reprezentaciji da učestvuje u kvalifikacijama za Svetsko prvenstvo u SAD 1994.

1994. Partija “Šin fejn”, političko krilo Irske republikanske armije, prvi put posle više od 70 godina počela mirovne razgovore s britanskom vladom.

1995. Vrhovni sud Poljske potvrdio je pobedu Aleksandra Kvašnjevskog na novembarskim predsedničkim izborima i odbacio žalbu pristalica njegovog poraženog rivala Leha Valense.

1996. UN odobrile primenu dugo odlaganog sporazuma sa Irakom o prodaji ograničenih količina nafte za hranu, čime se Irak vratio na svetsko tržište nafte prvi put od invazije na Kuvajt 1990.

1999. Srpske vlasti osudile predsednicu Lige albanskih žena, pesnikinju Fljoru Brovinu, na 12 godina zatvora. Brovina puštena na slobodu 2000. po odlasku Slobodana Miloševića sa vlasti.

2000. Jugoslavija i bivša jugoslovenska republika Slovenija uspostavile diplomatske odnose.