31. oktobar

 

–1851 – Umro je Petar II Petrović Njegoš, mitropolit Srpske pravoslavne crkve i književnik. Školovao se neformalno u Cetinjskom manastiru i u Topli kod Herceg Novog, a učitelj mu je bio i pesnik i književnik Sima Milutinović – Sarajlija koji ga je uputio u istoriju, filozofiju i književnost. Reformisao je u određenoj meri njegovu zemlju, ustanovio je neku vrstu izvršne vlasti i senat, sudove, poreze, ipak većim delom, Crna Gora je i tada i kasnije živela od pomoći Rusije. Podigao je prvu osnovnu školu, a 1834. osnovao je štampariju. Podržavao je oslobođenje i ujedinjenje srpskog naroda. Najpoznatije njegovo delo “Gorski vijenac”, dramski spev, sa epskom pozadinom, posvećeno je Karađorđu “ocu Srbije”. Ostala dela: filozofski ep “Luča mikrokozma”, spev “Lažni car Šćepan Mali”, misaone i lirske pesme.


–1517 – Nemački monah, teolog, crkveni reformator Martin Luter istakao je na vratima katedrale u Vitenbergu 95 teza – kritičkih zapažanja na temu stanja unutar rimokatoličke crkve. Tim događajem započela je u nemačkim zemljama protestanska verska reformacija.


–1517 – Umro je italijanski slikar Fra Bartolomeo, jedan od poslednjih firentinskih renesansnih majstora, preteča baroka. Bio je spretan eklektik i najviše je slikao religiozne teme, pri čemu su ga posebno zanimali problemi kompozicije. Privremeno je napustio slikarstvo, otišavši 1500. u dominikanski manastir, ali ga je četiri godine kasnije Rafael ubedio da nastavi da slika.


–1632 – Rođen je holandski slikar Jan Vermer, majstor u slikanju svetlosti, koji se ubraja među najveće umetnike u istoriji slikarstva iako je izradio samo oko 40 slika. Pretežno je radio figure u enterijeru i njegove kompozicije odlikuju harmončnost, preciznost, blistav kolorit i svetlost. Dela: “Žena s pismom”, “Devojka s đerdanom”, “U ateljeu”, “Mlekarka”, “Čas muzike”, “Devojka s turbanom”, “Pogled na Delft”, “Uličica u Delftu”.


–1795 – Rođen je engleski pisac Džon Kits, jedan od najvećih pesnika engleske književnosti, čije stihove odlikuju izuzetna melodičnost i sažet a izražajan pesnički jezik. Bio je nadahnut antičkom kulturom. Njegovi soneti, spev “Endimion”, pesme “Oda slavuju”, “Oda grčkoj urni”, “Oda jeseni” smatraju se vrhunskim poetskim delima napisanim na engleskom jeziku. Njegova “Pisma” su važan prilog razvitku teorije estetike.


–1851 – Umro je Petar II Petrović Njegoš, mitropolit Srpske pravoslavne crkve i književnik. Školovao se neformalno u Cetinjskom manastiru i u Topli kod Herceg Novog, a učitelj mu je bio i pesnik i književnik Sima Milutinović – Sarajlija koji ga je uputio u istoriju, filozofiju i književnost. Reformisao je u određenoj meri njegovu zemlju, ustanovio je neku vrstu izvršne vlasti i senat, sudove, poreze, ipak većim delom, Crna Gora je i tada i kasnije živela od pomoći Rusije. Podigao je prvu osnovnu školu, a 1834. osnovao je štampariju. Podržavao je oslobođenje i ujedinjenje srpskog naroda. Najpoznatije njegovo delo “Gorski vijenac”, dramski spev, sa epskom pozadinom, posvećeno je Karađorđu “ocu Srbije”. Ostala dela: filozofski ep “Luča mikrokozma”, spev “Lažni car Šćepan Mali”, misaone i lirske pesme.


1871 – Na osnovu ustava iz 1869. donet je prvi Zakon o poroti u Srbiji, a stupio je na snagu 1. januara 1872.

1887 – Rođen je kineski generalisimus Čang Kaj Šek, lider nacionalističke Kine. Vladao je najpre Kinom, potom samo Tajvanom na koji je s pristalicama pobegao kada su vlast u Pekingu preuzeli komunisti. Posle smrti vođe Kuomintanga i predsednika Kine Sun Jat Sena 1925. izvršio je vojni udar u Kantonu u martu 1926. i započeo borbu protiv levog krila Kuomintanga i Komunističke partije Kine. Uprkos ogromne materijalne pomoći SAD, njegov režim krahirao je u pokušaju da uguši revoluciju koju je predvodio lider komunista Mao Cedung. U februaru 1950. sa ostatkom trupa prešao je na ostrvo Formoza (Tajvan) gde je uspostavio tzv. Republiku Kinu, čiji je predsednik bio do smrti 1975.

1892 – Rođen je ruski velemajstor Aleksandar Aleksandrovič Aljehin, jedan od najvećih u istoriji šaha i jedini koji je umro kao svetski prvak. Pobedio je 1920. na prvom šahovskom prvenstvu Sovjetskog Saveza, a šampion sveta je postao 1927. pobedivši u meču sa 6:3, uz 25 remija, kubanskog velemajstora Hosea Raula Kapablanku. Titulu je odbranio u mečevima protiv zemljaka Jefima Bogoljubova 1929. i 1934. kojeg je savladao sa 15,5:9,5 i 15,5:10,5, a holandski velemajstor Maks Eve ga je 1935. pobedio sa 9:8, uz 13 remija. Zvanje svetskog prvaka povratio je pobedivši Evea u revanšu 1937. sa 10:4, uz 11 remija, i držao ga do smrti 1946.

1912 – Rođen je Oli Džonston, tvorac Bambija, jedan od najvećih animatora svih vremena i pripadnik legendarne prve generacije crtača kompanije “Volt Dizni”. Učestvovao je u animaciji i realizaciji klasika crtanog filma kao što su “Snežana i sedam patuljaka”, “Pinokio”, “Pepeljuga”, “Uspavana lepotica”, “Sto i jedan dalmatinac”, “Alisa u zemlji čuda”, “Knjiga o džungli”.

1918 – Poražena Austro-Ugarska predala je novoproglašenoj državi SHS u Puli sve brodove i opremu i utvrđenja u Kotoru, Šibeniku, Rijeci, Puli i Trstu. Nova država dobila je 300 plovila, uključujući 12 bojnih brodova, 11 krstarica, 56 torpiljerki i 18 razarača. Sledeće noći italijanski diverzanti potopili su bojni brod “Viribus unitis”, na kojem su poginuli prvi komandant mornarice SHS admiral Janko Vuković i 350 mornara.

1918 – U atentatu je ubijen bivši mađarski predsednik vlade grof Ištvan Tisa, nosilac politike mađarskog nacionalnog ekskluzivizma u Austrougarskoj.

1918 – U Temišvaru je proglašena tzv. Banatska republika. Na čelu te inicijative bio je Oto Rot, mađarski političar, rodom banatski Nemac. Bio je to pokušaj Mađarske da zadrži severni Banat i zaustavi opredeljenje Srba ali i drugih žitelja Vojvodine za prisajedinjenje Kraljevini Srbiji. Ulazak srpske vojske u Banat razvejao je ovu inicijativu.

1918 – U Zrenjaninu (tada Veliki Bečkerek) osnovano je Srpsko narodno veće, prvo na području današnje Vojvodine. U trenutku osnivanja Srpskog narodnog veća srpska vojska nalazila se još uvek južno od Dunava. Predsednik Veća (odbora) bio je ugledni advokat Andrija Vasić, a potpredsednici su bili dr Slavko Županski i Živojin Terzin. Od 1935. do 1946. Zrenjanin je po oslobodiocu Kralju Petru I nazivan Petrovgrad.

1922 – Rođen je kambodžanski kralj Norodom Sihanuk, koji je na presto stupio 1941, a 1954. proglasio je nezavisnost Kambodže od Francuske. Do tada Kambodža je bila sastavni deo Francuske Indokine (sa Laosom i Vijetnamom). Osnovao je stranku Sargkum koja je 1955. i 1958. dobila izbore. Posle očeve smrti vratio se 1960. na presto, a 1970. zbacio ga je general Lon Nol, u državnom udaru izvedenom pod uticajem SAD. Za predsednika Kampućije, kako su Kambodžu preimenovali “Crveni Kmeri”, izabran je 1975. ali je idila s tom maoističkom frakcijom ubrzo okončana i 1976. je napustio zemlju. “Crveni Kmeri” su zbačeni vojnom intervencijom Vijetnama krajem 1978. a on je 1982. postao predsednik antivijetnamske koalicione vlade. Posle niza burnih političkih promena, 1993. ponovo je postao kralj Kambodže, a u korist jednog od sinova abdicirao je 2004.

1925 – Reza šah preuzeo je presto Irana (tada Persija) i osnovao dinastiju Pahlavi, koja je vladala tom zemljom do Islamske revolucije 1979. sa titulom šaha (car). Pre preuzimanja vlasti u Persiji on je bio zapovednik elitne persijske vojne jedinice ustrojene po uzori na ruske Kozake. Pre dinastije Pahlavi na čelu Persije nalazila se dinastija Kadžar, od 1794. do 1925.

1926 – Umro je američki mađioničar Hari Hudini, najpoznatiji mađioničar 20. veka. Rođen je kao Erih Vajs u Budimpešti 1874. a ime je promenio u čast francuskog mađioničara Žana Ežena Robera Hudina.

1944 – Nemačka vojska je u Drugom svetskom ratu posle gubitka Beograda, između Dunava, bosutskih šuma i reke Save izgradila šest linija odbrane u dubini oko 100 kilometara i formirala Sremski front. Posle krvavih borbi front je probijen 12. aprila 1945. čime su počele završne operacije za oslobođenje Jugoslavije.

1952 – SAD su na pacifičkim Maršalskim ostrvima izvele prvu probu hidrogenske bombe.

1961 – Telo sovjetskog lidera Staljina sklonjeno je iz mauzoleja na Crvenom trgu i sahranjeno uz zidine Kremlja.

–1972 – Umrla je srpska slikarka Beta Vukanović. Rođena je u Bambergu u Nemačkoj. Tokom studija slikarstva u Minhenu upoznala je budućeg supruga Ristu Vukanovića, takođe slikara. S njim je 1898. došla u Beograd kojem je ostala privržena do kraja života i s velikom predanošću je učestvovala u umetničkom životu Srbije. Zaslugom tog umetničkog para Beograd je dobio Umetničku školu, koja je nastavljala tradicije Slikarsko-crtačke škole Cirila Kutljika. Beta je jedan je od osnivača “Lade” i “Cvijete Zuzorić” – društava srpskih umetnika, slikara i vajara i začetnik za ono doba relativno smele karikature. Isprva je slikala u maniru impresionista, ali se kasnije približila čvršćoj realističkoj formi.


1984 – Indijskog predsednika vlade Indiru Gandi su ispred rezidencije u Nju Delhiju ubili Siki-ekstremisti, pripadnici lične garde. Studirala je na Oksfordu i u Indiji, ali je glavna politička i životna iskustva stekla uz oca, prvog predsednika vlade Indije i jednog od osnivača Pokreta nesvrstanih, Džavaharlala Nehrua. Postala je 1955. član Izvršnog komiteta vladajuće Kongresne stranke, za predsednika stranke je izabrana 1959. a u vladu je ušla posle očeve smrti 1964. kao ministar informacija. Na funkciji predsednika vlade bila je, uz trogodišnji prekid, od 1966. do kraja života.

1991 – Na prvim višepartijskim izborima u Zambiji, lidera borbe za nezavisnost i prvog predsednika Keneta Kaundu je pobedio Frederik Čiluba.

–1993 – Umro je italijanski filmski režiser i scenarista Federiko Felini, jedan od najvećih filmskih stvaralaca 20. veka. Bio je istaknuti predstavnik neorealističkog filmskog pokreta, ali je ubrzo razvio sopstveni prepoznatljiv stil, stvarajući filmove specifičnog šarma. Filmovi: “Svetla varijetea”, “Dangube”, “Ulica” (Oskar), “Probisvet”, “Kabrijine noći” (Oskar), “Sladak život” (prva nagrada u Kanu), “Osam i po” (Oskar), “Đulijeta i duhovi” (Zlatni globus), “Klovnovi”, “Satirikon”, “Amarkord”, “Kazanova”, “Grad žena”, “Brod plovi”, “Džindžer i Fred”.


–1996 – Umro je francuski filmski režiser Marsel Karne, Izraziti predstavnik “crnog realizma”. Filmovi: “Obala u magli”, “Hotel Sever”, “Dan se rađa”, “Večernji gosti”, “Deca raja”, “Varalice”, “Tereza Raken”.


1996 – Brazilski putnički avion tipa “Foker-100” srušio se u blizini Sao Paola odmah posle poletanja. Poginulo je 96 osoba u letelici i još pet na tlu.

1999 – Teroristi takozvane OVK su pokušali da ubiju predsednika Izvršnog odbora Srpskog nacionalnog veća Kosova i Metohije Momčila Trajkovića, pucajući kroz vrata njegovog stana u centru Prištine.

1999 – Tokom 113. fudbalskog derbija “Partizana” i “Crvene zvezde” od svetleće rakete poginuo je učenik Aleksandar Radović, bio je to prvi slučaj nasilne smrti na fudbalskim utakmicama u SRJ.

2001 – Umrla je najbolja francuska smučarka Režin Kavanjo, pobednica osam trka u Svetskom kupu, dva dana posle pada na skijaškoj stazi u Austriji.

2002 – U zemljotresu u Italiji poginulo je 30 ljudi, uključujući 26 đaka u srušenoj osnovnoj školi u mestu San Đulijano di Pulja.

2006 – Umro je Piter Bota, južnoafrički predsednik iz vremena aparthejda. Bota je smenjen 1989. godine, a novi predsednik De Klerk je odbacio zakone na kojima se zasnivao Aparthejd. Poricao je da je znao za stradanja ljudi tokom njegovog predsedničkog mandata. Odbio je da se pojavi pred Komisijom za istinu i pomirenje, koju je imenovala nova vlada. U konačnom izveštaju komisija je 2003. konstatovala da je Bota odgovoran za progone i ubistava izvršenih poslednjih 10 godina njegove vlasti. Smatra se da je za vreme njegovog predsedničkog mandata u Južnoj Africi ubijeno više od 2.000 ljudi i da je oko 25.000 osoba držano u zatvorima bez suđenja, uz čestu policijsku torturu.

2008 – Asocijacija evropskih liberalnih i demokratskih partija (ELDR) usvojila je, na kongresu u Stokholmu, Rezoluciju kojom su vlada i skupština Holandije pozvani da preispitaju stav prema saradnji Srbije s Haškim tribunalom kao i da razmotre ratifikacije Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju i Prelaznog trgovinskog sporazuma sa Srbijom.

2012 – Okončan je uragan Sendi koji je protutnjao istočnom obalom SAD i Kanade kao i Karibima i odneo najmanje 148 života. Razorni uragan koji je trajao od 22. do 30. oktobra, zahvatio je područje prečnika 1.600 kilometara. Proizveo je materijalnu stetu visine do 68 milijardi dolara. Bio je to najrazorniji uragan poslednjih decenija u toj oblasti.

2014 – Suborbitalna letelica “Spejs šip 2” milijardera Ričarda Brensona eksplodirala je tokom probnog leta u pustinji Mohave u južnoj Kaliforniji. Jedna osoba je poginula. Brensonova kompanija “Virdžn galaktik” nastoji da razvije novu granu turizma. Više od 800 ljudi uplatilo je let svemirskim brodom na visini od oko 45.000 metara.

2015 – Avion “Erbas A321-231”, ruske aviokompanije Metrodžet (prethodno Kolavija), koji se kretao od Šarm el-Šeika ka Sankt Peterburgu srušio se u Severnom Sinaju, pri čemu su stradale 224 osobe, putnici i članovi posade.

2017 – Osam osoba izgubilo je život a 12 je povređeno prilikom napada islamskog ekstremiste na Menhetnu, Njujork. Sajful Saipov za volanom “pik-apa” uleteo je na biciklističku stazu, nedaleko od nekadašnje lokacije Svetskog trgovinskog centra, pokosivši pritom bicikliste i prolaznike, da bi potom udario u školski autobus.

You may also like...