20. septembar

 

480. p. n. e. – U pomorskoj bici kod ostrva Salamina u Egejskom moru, Grci su pod komandom atinskog vojskovođe Temistokla porazili Persijance koje je predvodio kralj Kserks I, čime je osigurana prevlast Atine na moru.

1519 – Portugalski moreplovac Fernando Magelan isplovio je iz Sevilje s pet brodova i 270 mornara, predvodeći špansku ekspediciju na putu oko sveta. Dve godine kasnije ubijen je u okršaju s filipinskim urođenicima, a 1522. u Španiju se vratio samo brod “Viktorija” i 18 preživelih i tako je prvi put dokazano da je Zemlja okrugla.

–1772 – Rođen je srpski književnik Joakim Vujić, otac modernog srpskog pozorišta. Bavio se prevodilaštvom, glumom, pisao je putopise, bio je neka vrsta svetskog putnika, poznavao niz stranih jezika. Školovao se u Baji, Kaloči, Segedinu.L icej i prava učio je u Požunu (Bratislava). Prva “teatralna predstavlenija” priredio je u Pešti, Baji i Segedinu između 1813. i 1815, a u Zemunu 1823. U tadašnjoj Kneževini Srbiji je s prekidima boravio od 1833. do smrti, i u Kragujevcu i Beogradu je, kao “Knjaževsko-serbskog teatra direktor”, osnovao 1834. i 1836. prve pozorišne trupe. Bio je protivnik jezičke reforme Vuka Karadžića kao i brojni učeni Srbi Vukovog vremena. Napisao je “Putešestvije po Serbiji”, “Zemljeopisanije”, kao i 21 dramsko delo, uključujući “Kreštalicu”, “Fernanda i Jariku” i “Ljubovnaju zavist čerez jedne cipele”. Autor je i jedne Francuske gramatike.


–1773. – Rođen je Atanasije Stojković srpski i ruski pisac i naučnik, član ruske Carske akademije nauka, profesor i rektor univerziteta u Harkovu. Pohađao je “gramatikalnu latinsku” školu u Rumi, školovanje je nastavio u Šopronu, Segedinu i Požunu (danas Bratislava) a u Getingenu je doktorirao filozofiju. Od 1803. predavao je na Univerzitetu u Harkovu. Jedan je od učenih Srba koje je carska Rusija pozvala da budu profesori na tom univerzitetu, uz Gligorija Trlajića, Savu Petrovića, Đorđa Koritara. Bio je i rektor i osnivač harkovskog Učenog društva. Jedan je od nosilaca prosvetiteljstva kod Srba, uz Dositeja i Pavla Solarića, i bio je među najvećim protivnicima jezičke reforme Vuka Karadžića. U Budimu je 1801/3 (na podsticaj Dositeja Obradovića) objavio trotomno delo: “Fisika, prostim jezikom spisana za rod Slaveno-serbskij”. Autor je i prvog originalnog srpskog romana: “Aristid i Natalija” na tradicijama tzv. sentimentalnih romana 18.v. iako se začecima beletristike kod Srba, smatra prerada Marmontelovog “Velizarija” Pavla Julinca (1730-1785). Po uzoru na Volterov “Kandid” napisao je: “Kandor ili otkrivanje egipetskih tain”, filozofsko poučno delo. Autor je i dela: “O vazdušnom kamenju i njihovom poreklu”, koja se smatra jednom od prvih ozbiljnih studija o meteoritima uopšte. U Istočnom Sibiru, gde je 30. juna 1908. godine pao meteorit i izazvao ogromna razaranja, postoji breg nazvan “Stojkovićevo brdo”.


–1833 – Rođen je italijanski novinar i pacifista Ernesto Teodoro Moneta, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1907. Bio je direktor milanskog lista “Il Secolo” i predsednik Internacionalnog kongresa za mir u Milanu 1906. a u mladosti generalštabni oficir italijanskog revolucionara i borca za ujedinjenje Italije Đuzepea Garibaldija.


1842 – Rođen je škotski hemičar i fizičar Džejms Đuer. Prvi je dobio tečan, a zatim i čvrst vodonik. Između ostalog, Đuer je pronašao i termos-bocu.

–1863 – Umro je nemački filolog i književnik Jakob Grim, osnivač savremene germanistike. Skrenuo je pažnju intelektualne javnosti na narodne umotvorine i jezik. Izučavao je istoriju jezika i starije književnosti. Bavio se narodnim predanjem, mitovima i bajkama, folklorom i običajima. Zasnovao je 1852. veliki “Nemački rečnik” i napisao je “Istoriju nemačkog jezika”. Prevodio je srpske narodne pesme, a iz prijateljstva s Vukom Karadžićem nastao je prevod Vukove Srpske gramatike. Zajedno s mlađim bratom Vilhelmom sakupio je i obradio brojne bajke poznate deci širom sveta.


1870 – Snage italijanskog kralja Vitorija Emanuela II preotele su Rim od Francuza, koji su se tu nalazili kako bi štitili papsku državu-Vatikan. U stvari Napoleon III je nastojao da onemogući ujedinjenje Italije. Vitorio Emanuele je tada saopštio nameru da Rim proglasi prestonicom Italije.

1878 – Rođen je američki pisac Apton Bil Sinkler,autor više romana sa socijalnim temama, političkih i socijalnih spisa. Dela: “Džungla”, “Metropola”, “Kralj ugalj”, “Džimi Higins”, “Kraj sveta”, “Između dva sveta”, “Aždajini zubi”, “Široka je kapija”, “Predsednikov agent”, “Svet koji treba osvojiti”, “Predsednička misija”.

1904 – U Etnografskom muzeju u Beogradu otvorena je prva stalna postavka. Etnografski muzej osnovan je februara 1901, ali sakupljanje etnografskih predmeta otpočelo je organizovano u Srbiji još 1844. U okviru Narodnog muzeja Srbije (Serbskonarodni muzeum). Prvo pravo sistematsko sakupljanje obavljeno je radi učešća na Sveslovenskoj izložbi 1867. u Moskvi. U okrilju Srpskog učenog društva 1872. pojavio se predlog za osnivanje muzeja koji bi čuvao etnografske predmete, Stojan Novaković je tada izložio Predlog i nacrt za osnivanje Srpskog istorijsko-etnografskog muzeja. Kada je februara 1901. iz Narodnog muzeja u posebnu zgradu, poklon Stevče Mihailovića, trgovca iz Jagodine, preseljena etnografska zbirka, počeo je s radom poseban Etnografski muzej. Prvi upravnik bio je Sima Trojanović, i već 1904. fond muzeja čuvao je oko 8.500 eksponata. Od 1926. redovno izlazi Glasnik Etnografskog muzeja. Godine 1951. Muzej je smešten u reprezentativno zdanje negdašnje Beogradske berze, na Studentskom trgu, izgrađeno 1934. po projektu Milutina Borisavljevića.

1916 – Na predlog ministra vojnog regent prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević odobrio je Uredbu o vojnom telegrafu, na osnovu koje su male jedinice veze, iz sastava roda inžinjerije, prerasle u veće jedinice ranga bataljon-puk i veza je postala samostalan rod Srpske vojske. Taj datum se obeležava kao Dan Brigade veze i Dan službe telekomunikacije Vojske Srbije.

–1934 – Rođena je italijanska filmska glumica Sofija Loren, koja se proslavila u neorealističkim italijanskim filmovima posle Drugog svetskog rata, a kao plod udaje za producenta Karla Pontija postala je svetska zvezda. Filmovi: “Napuljsko zlato”, “Žene sa reke”, “Hleb, ljubav i…”, “Čočara”, “Crna orhideja”, “Čežnja pod brestovima”, “Sid”, “Dve žene”, “Ključ”, “Brak na italijanski način”, “Grofica iz Hongkonga”, “Suncokret”, “Izuzetan dan”.


1945 – Vrh rimokatoličke crkve u Hrvatskoj objavio je “Pastirsko pismo”, čiji je duhovni tvorac bio zagrebački nadbiskup Alojzije Stepinac, u kojem je žestoko napadnuta nova vlast u Jugoslaviji zbog presuda “katoličkim vjernicima i svećenicima” (koji su osuđeni kao ustaše i njihovi saradnici), zbog odvajanja crkve od države i zbog agrarne reforme.

1946. – Otvoren je prvi Filmski festival u Kanu. Prva dodela nagrada na ovom festivalu bila je predviđena još u septembru 1939. godine, ali ju je početak Drugog svetskog rata odložio. Na prvom Kanskom festivalu učestvovalo je 18 zemalja. Devet filmova dobilo je počasnu nagradu – Grand Prix du Festival.

–1957 – Umro je finski kompozitor Jan Sibelijus, čiji je originalni stil inspirisan finskim muzičkim folklorom i narodnim epom “Kalevala”. Dela: simfonijska pesma za orkestar “Finlandija”, orkestarske legende “Labud iz Tuonela”, “Povratak Lemikainena”, uvertira “Karelija”, violinski kocert.


1970 – Sovjetski kosmički brod “Luna 16” spustio se na Mesec radi uzimanja delova tla Zemljinog satelita.

1976 – Švedska Socijaldemokratska partija poražena je na izborima za skupštinu, posle više od 40 godina na vlasti.

1977 – Vijetnam i Džibuti, do tada francuska kolonija, primljeni su u UN.

1979 – Vladara Centralnoafričkog carstva Žana Bedela Bokasu oborio je njegov rođak, bivši predsednik David Dako, čime je ta zemlja ponovo postala republika. Bokasa je 1965. vojnim udarom srušio Daka a 1976. proglasio je sebe za cara. Upamćen je po neverovatnoj ekstravaganciji, rasipanju državne imovine, a pripisani su mu i zločini.

1984 – U dvorište ambasade SAD u Bejrutu kamionom punim eksploziva uleteo je islamski terorista-samoubica i usmrtio 40 osoba.

1989 – Frederik Vilhelm de Klerk preuzeo je dužnost predsednika Južne Afrike.

1990 – Preminuo je srpski konstruktor aviona Slobodan Zrnić, dekan Mašinskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu, jedan od konstruktora letelica IK-3 i S-49. Avion IK-3 je 6. aprila 1941. u aprilskom ratu učestvovao u odbrani Beograda od napada nemačke ratne avijacije, kada se pokazao kao neobično efikasan. Završio je Mašinski fakultet u Beogradu i usavršavao vazduhoplovnu tehniku u Francuskoj, a kao ekspert UN nekoliko godina je proveo u Africi.

1990 – Skupštine Istočne (Demokratska republika Nemačka) i Zapadne Nemačke (Savezna republika Nemačka) potvrdile su ugovor o ujedinjenju dveju država.

2000 – Umro je ruski kosmonaut German Titov, drugi čovek koji je leteo u svemir. Titov je avgusta 1961, u brodu “Vostok 2”, proveo 25 sati u svemiru, obišavši Zemlju 17 puta. Za zasluge u osvajanju vasione, dobio je najviše državne nagrade i zvanje heroja Sovjetskog Saveza.

2004 – Sjedinjene Američke Države zvanično su ukinule trgovinski embargo protiv Libije uveden 1986. godine, pošto je ova zemlja prethodno odustala od proizvodnje oružja za masovno uništavanje.

2005 – Umro je lovac na naciste Simon Vizental. Sam je preživeo holokaust i proveo je gotovo šest decenija prikupljajući informacije o onima koji su smatrani najodgovornijim za ubistvo 6 miliona Jevreja u Drugom svetskom ratu. Pomogao je da se pred licem pravde nađe više od 1.100 nacističkih ratnih zločinaca, između ostalih i Adolf Ajhman, firerova desna ruka u kampanji za istrebljenje Jevreja, i Franc Stangl, bivši komandant konclogora Treblinka.

2006 – Najmanje 43 rudara poginula su, dok su dva povređena u eksploziji u rudniku “Lenjin” u gradu Šahtinsk, južno od glavnog grada Kazahstana, Astane.

2006 – Umro je švedski filmski snimatelj Sven Nikvist, bliski saradnik Ingmara Bergmana. Nikvist je dobitnik dva Oskara za filmove “Krici i šaputanja” (1973) i “Fani i Aleksandar” (1982), oba u režiji Bergmana.♦

DANAS

Double Column Posts Subtitle

U čast Vojske: Oskrnavljeno groblje u Lipljanu

  Srpski stanovnici Lipljana jutros su na pravoslavnom groblju u ovom gradu zatekli porušene i oskrnavljene spomenike.   Na nekim spomenicima porušene su nadgrobne ploče. Kosovska policija izašla je na...

Beograd: Danas protest pod parolom “Hajde da se prebrojimo”

  Protest protiv nasilja, koji je počeo kao odgovor na napad na Borka Stefanovića u Kruševcu, bi će održan večeras u 18 sati na platou ispred Filozofskog fakulteta u Beogradu....

Vućić traži sednicu Saveta bezbednosti

Ranka Čičak Predsednik Aleksandar Vučić rekao je večeras da je Srbija uputila zahtev za hitnu sednicu Saveta bezbednosi UN i da je spreman da učestvuje u njoj: - Verujem da...

Stefanović obišao Žandarmeriju

Potpredsednik Vlade Republike Srbije i ministar unutrašnjih poslova dr Nebojša Stefanović obišao je danas pripadnike Žandarmerije u bazi u Lipovici gde se uverio u njihovu borbenu gotovost i spremnost.  ...

TURIZAM

Single Column Posts Subtitle

Dodeljene nagrade Turistički cvet

Ranka Čičak Turizam Srbije danas je vodeća privredna grana. Približava joj se samo građevinarstvo. Ove godine postilo nas je skoro...

ITALIJA: Turistička ponuda Srbije na Sajmu TTG Rimini

Turistička organizacija Srbije (TOS), u okviru promocije turizma Srbije na inostranim tržištima, predstavlja turističku ponudu na Sajmu turizma u Italiji,...

Letovanje u organizaciji Srvenog krsta Srbije: U Baošićima ove godie odmor za 1.679 dece

  U dečjem odmaralištu „Krista Đorđević“ u Baošićima kod Herceg Novog i ove godine boraviće 1.679 dece. Tamo će ovih...

IDUĆE NEDELJE “VRŠAČKI VENAC”

  Od 09 do 12 jula održaće se Međunarodni festival „Vršački Grad Festival koji je osnovan 1993. godine, postao je...

TURIZAM/ Gastronomska Srbija na Savskoj promenadi!

R.Č. Na Savskoj promenadi, između starog Savskog mosta i Beograda na vodi 23. i 24. juna od 16 čadova do...