23. mart

 

809. Umro bagdadski kalif Harun al Rašid. Tokom vladavine, od 786. do 809, uspešno ratovao protiv Vizantije i Hazara, razmenjivao poslanice i darove s Karlom Velikim i održavao diplomatske odnose s Kinom. Njegov lik idealiziovan u arapskoj narodnoj poeziji i “Pričama iz 1001 noći”.

–1391. Umro Tvrtko I Kotromanić, bosanski ban od 1353, od 1377. kralj. Najmoćniji bosanski vladar krunisan u manastiru Mileševi uzevši titulu kralja Srbije i Bosne, čemu je 1382. dodao titulu kralja Dalmacije, Hrvatske i Primorja. Njegovom smrću okončani širenje i uspon bosanske države.


1765. Britanski parlament doneo Zakon o taksama, namećući dažbine i američkim kolonijama.

1801. U zaveri dvorskih oficira ubijen ruski car Pavle I Petrovič Romanov. Nasledio ga sin Aleksandar I.

–1842. Umro francuski pisac Anri Bejl Stendal, začetnik velike epohe francuskog realizma i jedan od tvoraca realističkog i psihološkog romana.


1861. Ujedinjena Italija formirala prvu Vladu, prvi premijer postao grof Kamilo Benso di Kavur, istaknut borac za ujedinjenje Italije.

 

–1863. Rođen srpski geolog Svetolik Radovanović, član Srpske kraljevske akademije, profesor Univerziteta u Beogradu, prvi ministar privrede u Srbiji. Reformisao srpsko rudarsko i šumarsko zakonodavstvo, a 1892. s geologom Jovanom Žujovićem osnovao Srpsko geološko društvo.


 

 

 

–1881. – Rođen francuski pisac Rože Marten di Gar, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1937. Verno je naslikao francusko građansko društvo na početku 20. veka. Djela: romani “Žan Boroa”, “Porodica Tibo” /11 knjiga, objavljenih između 1922. i 1940/, komedija “Testament čiča-Lelea”, crtice iz seljačkog života “Stara Francuska”.


 

 

–1887. – Rođen francuski slikar španskog porijekla Hose Viktorijano Gonsales, poznat kao Huan Gris, pionir stila poznatog kao sintetički kubizam. U početku je stvarao pod uticajem zemljaka Pabla Pikasa, a kasnije je našao originalan izraz u kolažima i sažimanju formi, na granici apstrakcije.


 

 

–1900. – Rođen je Erih From, nemački sociolog, filozof i psihoanalitičar. Pripadao je marksističkom krugu mislilaca okupljenih oko “Časopisa za socijalna istraživanja”. Kritički je tumačio neke Frojdove teze i analizirao je elemente ljudskog samootuđenja. Glavna dela: “Zen budizam i psihoanaliza”, “Umeće ljubavi”, “Beg od slobode”, “Misija Sigmunda Frojda”..


1903. U demonstracijama oko 5.000 studenata, đaka i radnika protiv apsolutističkog režima srpskog kralja Aleksandra Obrenovića, koje su organizovali studenti-socijalisti Dimitrije Tucović i Triša Keclerović, u Beogradu u sukobu s policijom poginulo pet, a povređeno šest ljudi. Uhapšeno više od 120 demonstranata, protiv 27 podignuta optužnica, a Tucović i Keclerović morali da emigriraju.

–1908. – Rođena američka filmska glumica Lusil Lesier, poznata kao Džoan Kraford, jedna od najvećih holivudskih zvezda tridesetih godina 20. veka. Filmovi: “Mildred Pirs” /nagrada “Oskar”/, “Lice jedne žene”, “Humoreska”, “Prokletnici ne plaču”, “Strah”, “Nežna pesma”, “Demonska žena”, “Šta se dogodilo Bebi Džejn”.


 

 

 

–1910. Rođen japanski filmski režiser Akira Kurosava, koji je proslavio japansku kinematografiju, jedini režiser koji je dobio dva “Oskara” za najbolji inostrani film.


 

–1912. Rođen nemački inženjer Verner fon Braun, konstruktor raketnih projektila “Fau1” i “Fau2”, kojima je u Drugom svetskom ratu bombardovana Velika Britanija. Posle rata emigrirao u SAD, gde je rukovodio proizvodnjom raketnih projektila “Redstoun” i “Jupiter C”, kojim je 1958. lansiran prvi američki veštački satelit “Eksplorer1”.


1918. Gigantski nemački top “Velika Berta” u Prvom svetskom ratu bombardovao Pariz s više od 100 kilometara razdaljine.

1919. Benito Musolini u Milanu osnovao Fašističku partiju.

1945. Počela Bitka na Rajni u Drugom svetskom ratu, saveznika i Nemačke, završena u aprilu pobedom savezničkih snaga.

–1948. – Umro ruski filozof Nikolaj Aleksandrovič Berdjajev, mislilac hrišćanske inspiracije, jedan od najvećih filozofa 20. veka, čije su ideje ključ za razumijevanje duhovne situacije savremenog čovjeka.


1950. Stupila na snaga Konvencija o osnivanju Svetske meteorološke organizacije i taj dan se obeležava kao Svetski meteorološki dan.

–1953. Umro srpski vajar Đorđe Jovanović, član Srpske akademije nauka i umetnosti, profesor i direktor Umetničke škole u Beogradu, tvorac mnogih bista državnika, vojskovođa, naučnika, umetnika i više javnih spomenika.

1956. Pakistan prema novom Ustavu postao islamska republika.

1966. Kanterberijski nadbiskup sastao se u Rimu s papom, što je bio prvi susret dva crkvena poglavara od osnivanja Anglikanske crkve, pre 400 godina.

1983. Umro Barni Klark, prvi čovek kojem je ugrađeno veštačko srce. Klark s veštačkim srcem živeo 112 dana.

1994. Predsednički kandidat vladajuće Revolucionarne institucionalne partije Meksika Luis Donaldo Kolosio ubijen na predizbornom mitingu u Tihuani.

1999. Predsednik Jugoslavije Slobodan Milošević odbio, posle višednevnih pregovora s međunarodnim posrednicima, uključujući specijalnog izaslanika SAD Ričarda Holbruka, mirovni plan za Kosovo i razmeštanje stranih trupa u Pokrajini. Generalni sekretar NATO potom aktivirao naredbu o početku vazdušnih udara na Jugoslaviju, koji su počeli narednog dana, 24. marta.

2001. Posle 15-godišnje misije u svemiru, ruska svemirska stanica “Mir”, koja je svojevremeno Rusiji donela status “svemirske sile”, uništena potapanjem u Tihom okeanu.

2002. Egipatski sud osudio svog državljanina, inženjera Šerifa al Falalija, na 15 godina zatvora, uz težak rad, zbog špijunaže za Izrael. Egipatski predsednik Hosni Mubarak prethodno odbacio ranije donetu oslobađajuću presudu.

2003. Na referendumu, preko 92 odsto građana Slovenije izjasnilo se za ulazak te zemlje u Evropsku uniju.♦