5. decembar

1443. Rođen italijanski sveštenik Đulijano dela Rovere, papa Julije II, najveći pokrovitelj umetnosti među poglavarima rimokatoličke crkve. Od Mikelanđela naručio izradu fresaka u Sikstinskoj kapeli u Vatikanu, od Bramantea rekonstrukciju crkve Svetog Petra, a Rafael Santi oslikao njegove privatne odaje.

1766. Londonska aukcijska kuća “Kristi” održala prvu aukciju.

⇐1791. Umro austrijski kompozitor Volfgang Amadeus Mocart. Napisao oko 600 dela, među kojima opere, simfonije, koncerti za klavir, violinu i druge instrumente, kantate, mise.


1867. Rođen poljski državnik, maršal Jozef Klemens Pilsudski, prvi predsednik Poljske i inicijator rata protiv sovjetske Rusije. Državnim udarom 1926. uspostavio vojnu diktaturu, a 1934. sklopio s Hitlerom desetogodišnji pakt o saradnji i nenapadanju. Bio na vlasti do smrti, 1935.

⇐1870. Umro francuski pisac Aleksandar Dima Otac, autor romana s motivima iz francuske istorije. Smatra se začetnikom feljton-romana.


 

 

 

 

 

⇐1901. Rođen američki režiser i producent Volter Ilajas Dizni, tvorac crtanog filma. Karijeru, tokom koje je dobio 29 “Oskara”, počeo 1921, a svetsku slavu stekao 1928, kada je prikazao prvi film s Mikijem Mausom.


1917. Delegacije sovjetske Rusije i sila Osovine potpisale primirje u mestu Brest-Litovsk u Belorusiji. Mirovni ugovor, kojim je Rusija bila prisiljena da se povuče iz Finske, Letonije, Estonije, Litvanije, Poljske i nekih područja Turske i da Nemačkoj plati ratnu odštetu od šest milijardi maraka, potpisan 3. marta 1918.

⇐1926. Umro francuski slikar Klod Oskar Mone, najznačajniji predstavnik i jedan od osnivača impresionizma. Prema njegovoj slici “Impresija, izlazak sunca”, izloženoj 1874. u Parizu, naziv dobio ceo slikarski pravac.


1933. Kongres SAD ratifikovao amandman 21. Ustava SAD kojim je ukinuta prohibicija, uvedena u januaru 1920. na osnovu 18. ustavnog amandmana.

1934. Žene u Turskoj dobile pravo glasa.

 

 

⇐1940. Umro češki violinista i kompozitor Jan Kubelik. Nastupao na koncertima širom sveta od svoje osme godine i stekao slavu violinskog virtuoza, naslednika Paganinija. Komponovao šest violinskih koncerata, “Američku simfoniju”, kraće violinske kompozicije.

1945. Tokom vežbi, pet američkih bombardera poletelo iz vazdušne baze u Floridi i nikada se nije vratilo. Pretpostavlja se da je “Izgubljena eskadrila”, kako su nazvani, nestala u “Bermudskom trouglu”.

 

 

1952. – U Beogradu je osnovan Muzej Nikole Tesle, koji je otvoren 20. oktobra 1955. Muzejska postavka sadrži više od 150.000 dokumenata, modele aparata, patente, makete, biblioteku i mnoštvo knjiga i članaka objavljenih o genijalnom srpskom naučniku i njegovom stvaralaštvu.


1962. SAD i SSSR postigli dogovor o saradnji u kosmičkim istraživanjima u miroljubive svrhe.

⇐1967. Umro srpski helenista Miloš Đurić, član Srpske akademije nauka i umetnosti, predsednik Srpske književne zadruge i urednik časopisa “Živa antika”. Objavio više od 200 radova iz klasične književnosti i filozofije.


1977. Egipat prekinuo odnose sa Sirijom, Libijom, Alžirom, Irakom i Južnim Jemenom, arapskim zemljama koje su se usprotivile početom mirovnom procesu Egipta i Izraela.

1978. U Iranu izbio talas protesta koji su protiv šaha Reze Pahlavija podstakle islamske verske vođe. Proizvodnja nafte zbog štrajkova smanjena gotovo na polovinu.

1993. Gradonačelnik Beča povređen u svojoj kući u eksploziji pisma-bombe. To je bilo peto pismo-bomba poslato tokom tri dana novinarima, sveštenicima i drugim osobama koje su imale veze sa imigrantskom grupacijom u Austriji.

1995. Članice NATO odobrile upućivanje 60.000 vojnika u Bosnu radi očuvanja mira postignutog Dejtonskim sporazumom. Najveća operacija Atlantskog saveza od njegovog osnivanja sprovedena pod nazivom “Zajednički poduhvat”.

1995. Armija Šri Lanke zauzela Džafnu, grad na istoimenom poluostrvu, koji je pet godina bio glavno uporište tamilskih pobunjenika.

1996. Predsednik SAD Bil Klinton imenovao Medlin Olbrajt za državnog sekretara, kao prvu ženu na toj funkciji u istoriji SAD.

2001. Avganistanske vođe dogovorile se o formiranju post-talibanske vlade, koju će predvoditi Paštun Hamid Karzai.

2001. Jedriličara i kapetana novozelandskog tima koji je dva puta uzastopno osvojio prestižni Kup Amerike Pitera Blejka ubili pirati kada su naleteli na njegovu jedrilicu u reci Amazon.