14. novembar

 

565. Umro vizantijski car Justinijan I Veliki koji je po dolasku na presto 527. težio da obnovi Rimsko carstvo sa sedištem u Carigradu. 534. pokorio Vandale u severnoj Africi, 555. Ostrogote u Italiji i osvojio deo Španije. Po njegovom nalogu pripremljen zbornik “Corpus juris civilis” u kom je kodifikovno rimsko pravo. Sagradio baziliku Sveta Sofija u Carigradu koja je 1453. pretvorena u džamiju, a od 1934. je muzej.

1533. Španski osvajači pod komandom Fransiska Pisara zauzeli su grad Kusko, prestonicu carstva Inka, na teritoriji današnjeg Perua.

1770. Škotski istraživač Džejms Brus otkrio da je izvorište Plavog Nila u jezeru Tana u severozapadnoj Etiopiji.

–1840. Rođen francuski slikar Klod Mone, jedan od osnivača impresionizma. Po njegovoj slici “Impresija, izlazak sunca”, izloženoj 1874. u Parizu, nazvan ceo slikarski pravac, koji će imati veliki uticaj na razvoj likovnog stvaralaštva.


1847. U Švajcarskoj izbio građanski rat snaga Švajcarske konfederacije i 7 katoličkih kantona, koji je okončan krajem istog meseca porazom Zonderbunda.

 

 

 

–1863. Rođen belgijski hemičar Leo Bakeland, koji je postupkom kondenzacije formaldehida i fenola pronašao čvrstu plastičnu masu bakelit.


 

–1872. – Rođena je srpska glumica slovenačkog porekla Augusta Vela Nigrinova, prvakinja Narodnog pozorišta u Beogradu. Bila je idol pozorišne publike krajem 19. veka koju nije zanosila ženstvenošću, već unutrašnjom snagom, dostojanstvenom pojavom i snažnim, sugestivnim glasom. Ostvarila je niz velikih kreacija, poput uloga Julije, Ofelije, Nore, Meri Stjuart, Mona Vane, Debore.


1889. Rođen indijski državnik Džavaharlal Nehru, prvi premijer Indije nakon sticanja nezavisnosti, jedan od osnivača i istaknuti lider Pokreta nesvrstanih zemalja.

–1891. Rođen kanadski fiziolog Frederik Grant Banting, koji je s Čarlsom Bestom 1921. izolovao insulin. Godine 1923. podelio Nobelovu nagradu za medicinu s Džonom Meklaudom, profesorom koji je nadgledao njihov rad. Smatrajući da je Best neuporedivo zaslužniji od Meklauda, svoju nagradu podelio s njim.


1910. Kapetan Eugen Elaj uzleteo prvi put u istoriji vazduhopolovstva sa palube broda “Birmingem” usidrenog u luci Hempton Rouds, SAD.

1918. Tomaš Masarik izabran za prvog predsednika Čehoslovačke.

1935. Rođen jordanski kralj Husein, koji je u 18. godini nasledio oca, svrgnutog kralja Talala. 1956. otkazao britansko-jordanski ugovor iz 1948, posle čega su Britanci napustili Jordan. U ratu sa Izraelom u junu 1967. borio se na strani Egipta, ali su njegove vojne snage 1970. likvidirale oružane formacije Palestinskog oslobodilačkog pokreta u Jordanu.

–1946. U Argentini umro Manuel de Falja, jedan od najznačajnijih španskih kompozitora i pijanista 20. veka, koji je u svoje delo uspešno ukomponovao andaluzijsku i kastiljansku narodnu muziku.


1979. U zemljotresu u provinciji Korasan na istoku Irana poginulo najmanje 385 ljudi.

1983. Prve američke krstareće rakete stigle u britansku vazdušnu bazu Grinhem Komon, uprkos protestima pacifista.

1984. U Los Anđelesu uhapšen hrvatski ratni zločinac Andrija Artuković, ministar unutrašnjih poslova Nezavisne Države Hrvatske u Drugom svetskom ratu. U SAD pobegao 1948. ali su vlasti SAD uporno odbijale da ispune jugoslovenski zahtev za ekstradiciju. Izručen 12. februara 1986, a u maju iste godine osuđen na smrt. Umro u zatvoru 1989.

1988. Palestinsko nacionalno veće prihvatilo rezoluciju 242 UN, a time i novu političku strategiju koja podrazumeva priznavanje države Izrael, mirovne pregovore o Bliskom istoku i odbacivanje terorizma.

1989. Crnački nacionalni pokret SWAPO izvojevao ubedljivu pobedu na prvim izborima u Namibiji.

1991. Kambodžanski princ Norodom Sihanuk vratio se u zemlju posle 13 godina izgnanstva.

1994. U tropskoj oluji na Haitiju poginulo najmanje 829 ljudi.

1999. Stupile na snagu sankcije UN protiv Avganistana donete zbog odbijanja avganistanskih vlasti da izruče Osamu bin Ladena, koji je, prema tvrdnjama SAD, glavni organizator bombaških napada na ambasade SAD u Keniji i Tanzaniji.

2000. Na konferenciji Pakta za stabilnost Jugoistočne Evrope, koja je prvi put održana u Beogradu, Jugoslaviji obećana pomoć od pola