5. oktobar

 

1630. Mirovnim sporazumom u Madridu završen englesko – španski rat u kom su Španija i njena saveznica Austrija poražene na moru i kopnu. Na strani Engleza borili se Francuzi i Holanđani.

–1879. Umro Džejms Klark Maksvel, najveći teorijski fizičar 19. veka, profesor u Londonu i Kembridžu. Među najznačajnije njegove radove ubrajaju se istraživanja u oblasti elektromagnetizma u kojoj je matematički formulisao otkrića. Rođen u Kembridžu na isti dan 1831.


 

 

 

–1882. U Zagrebu umro srpski naučnik i filolog Đura Daničić, sekretar Društva srpske slovesnosti, profesor Liceja i Velike škole u Beogradu. Podržao Vuka Karadžića u borbi za reformu srpskog jezika i pravopisa. Kao sekretar Jugoslovenske akademije nauka i umetnosti u Zagrebu 1880. pokrenuo izradu kapitalnog dela “Rečnik hrvatskog ili srpskog jezika”. Sa latinskog preveo Stari zavet.


–1909. U Požarevcu rođena srpska slikarka i pesnikinja Milena Pavlović Barili, najznačajniji predstavnik nadrealizma u srpskom slikarstvu. Od 1939. živela u SAD gde je bila ilustrator modnog časopisa “Vog”, scenograf i kostimograf u njujorškim pozorištima. Posle pada sa konja umrla Njujorku u 36. godini.


1911. Italija anektirala turske pokrajine u Libiji, Tripoli i Kirenaiku i držala ih do 1943, kada su nemačko-italijanske snage u Drugom svetskom ratu potisnute iz Afrike.

–1913. Rođena britanska pozorišna i filmska glumica Vivijen Li, koja je stekla svetsku slavu ulogom Skarlet O'Hare u filmu “Prohujalo s vihorom” za koju je dobila “Oskara”. U pozorištu igrala vodeće uloge u dramama Vilijama Šekspira, najčešće kao partnerka Lorensa Olivijea, za kog je bila udata od 1937. do 1960. Drugog “Oskara” dobila za film “Tramvaj zvani želja”.


1914. Francuska i Velika Britanija u Prvom svetskom ratu objavile rat Turskoj.

1914. Pod komandom generala Oskara Poćoreka u Prvom svetskom ratu počela nova austrougarska ofanziva na Srbiju, srpske snage prisiljene da se povuku. Usledila kontraofanziva 3. decembra pod komandom Živojina Mišića koja je završena pobedom srpske vojske u Kolubarskoj bici polovinom decembra.

1926. Posle četvrtog atentata na Musolinija u Italiji donet Zakon o zaštiti države kojim je ozvaničen totalitarni fašistički režim.

1930. Umro holandski lekar Kristijan Ajkman, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1929, pronalazač uzroka bolesti beri-beri. Nobelovu nagradu dobio za otkriće vitamina B.

–1943. U Jajcu u Drugom svetskom ratu osnovana Telegrafska agencija Nova Jugoslavija, Tanjug. Prvi direktor bio Vladislav Ribnikar.


 

 

 

–1955. Umro francuski slikar Moris Utrilo, koji je mimo svih slikarskih pravaca i struja izgradio poseban doživljaj ambijenta slikajući pariske vedute, od kojih su najpoznatije one s motivima zabitih uličica i trgova Monmartra.


1956. Britanski padobranci izveli desant na Port Said tokom britansko-francusko-izraelske agresije na Egipat, Sovjetski savez zapretio da će upotrebiti rakete ukoliko Francuzi i Englezi ne prihvate prekid vatre.

 

–1960, Umro američki filmski režiser kanadskog porekla Mak Senet, jedan od najznačajnijih autora burlesknih komedija u periodu nemog filma. Promovisao Čarlija Čaplina.


 

–1989. Umro američki pijanista poreklom ruski Jevrejin Vladimir Horovic, jedan od najvećih majstora klavira 20. veka. SSSR napustio 1925, da bi se prvi put vratio 1986. kada su njegovi koncerti u Moskvi i Lenjingradu propraćeni ovacijama.


1991. Predsednici Srbije i Crne Gore Slobodan Milošević i Momir Bulatović na Međunarodnoj konferenciji o Jugoslaviji u Hagu odbili četvrtu verziju Sporazuma za opšte rešenje jugoslovenske krize koju su pounudili međunarodni posrednici.

–1991. Britanski medijski magnat češkog porekla Jan Robert Maksvel nađen mrtav u vodama kod Kanarskih ostrva gde je krstario jahtom.


1996. Pakistanski predsednik smenio premijera Benazir Buto, pod optužbom da je njena vlada ogrezla u korupciji i nepotizmu.

1996. Kandidat Demokratske stranke Bil Klinton ponovo izabran za predsednika SAD, pobedivši republikanca Boba Dola.

2000. Poslednji etiopski car Hajle Selasije sahranjen u sabornoj crkvi Svete Trojice u Adis Abebi, 25 godina pošto je, u 83. godini, umro pod sumnjivim okolnostima, a potom sahranjen na način koji ne dolikuje jednom vladaru. Harizmatični afrički vođa, koji je po legendi direktni potomak kralja Solomona i kraljice od Sabe, svrgnut nakon 44 godine vladavine u vojnom udaru 1974.

2001. U Beogradu potpisan sporazum o saradnji jugoslovenskih vlasti i UNMIK kojim su potvrđeni osnovni principi i obaveze iz rezolucije 1224 Saveta bezbednosti UN, čime je otvoren put za učešće Srba na izborima na Kosovu.♦